روان شناسی و علوم تربیتی

عمومی

هیپنوتیز چیست؟

:
 

با سلام.هیپنوتیزم چیست! آیا میتوان شخصی را یافت که به درستی جواب این پرسش را بدهد .

هیپنوتیزم جزو علومی است که هنوز بسیاری از ابعاد آن ناشناخته مانده و دانشمندان زیادی بر روی این موضوع تحقیق می کنند تا جواب درستی به این پرسش که واقعا هیپنوتیزم چیست بدهند.

علم هیپنوتیزم علم بسیار گسترده ای است چرا که ناشناخته های بسیاری دارد که در آینده کشف خواهد شد.

در سالهای اخیر توجه فراوانی به این علم شده است چرا که فواید بسیار زیاد آن باعث شده تا در بسیاری از دانشگاهای جهان به پرستاران آموزش این علم داده شود و بسیاری از پزشکان روانشناس از هیپنوتیزم استفاده های فراوانی کرده اند طوری که بسیاری از بیماری های روانی با هیپنوتیزم درمان شده است و کسی نمیتواند بگوید که هیپنوتیزم یک معجزه نیست چرا که کارهایی که می توان انجام داد جای هیچ شکی را نمی گذارد که این یک معجزه است.

هیپنوتیزم جزو علوم متافیزیک قرار می گیرد که این علوم هنوز به طور کامل کشف نشده و زمان زیادی برای کشف کامل این علوم لازم است.

در دانشگاههای بسیاری از کشور ها رشته ای به نام طب مکمل یا طب جایگزین به وجود آمده است

دلیل آن این است که این علوم که با نامهای علوم خفیه و علوم ماوراطبیعه و متافیزیک شناخته می شوند می توانند بسیاری از بیماری های جسمی و روانی انسانها را بهبود بخشند به همین خاطر این رشته در دانشگاها تاسیس شد تا اطلاعات بیشتری از این علوم کسب شود.

من در این مقاله به قسمت کوچکی از یکی از این علوم که هیپنوتیزم نام دارد اشاره می کنم و اطلاعات اندک خود را در اختیار طالبان این علم می گذارم باشد که مورد قبول واقع شود.





هيپنوتيزم چيست؟


هیپنوتیزم علمی و عملی از حدود دو قرن اخیر کشف گردیده است، نظریات متفاوتی از ماهیت هیپنوتیزم و نحوه پیدایش آن به توسط

متخصصین ارائه شده که در زیر عمده‌ترین آنها بررسی می‌شود.


هيچيك از حالات هوشياري دگرگون به اندازه هيپنوتيزم بحث برانگيز نبوده است .حالت هيپنوتيزم را مي توان حالت پاسخدهي شديدي دانست كه هيپنوتيزم كننده در يك شخص ايجاد مي كند . هيپنوتيزم كه زماني در زمره امور غيبي واسرار آميز به حساب مي آمد اينك در قلمرو بررسي هاي علمي دقيق قرار داردو مثل ساير حوزه هاي پژوهشهاي روانشناختي در اين زمينه نيز مجهولاتي وجود دارد. تعريفها و توجيهات مختلفي در اين زمينه وجود داردكه به برخي از آنها اشاره مي كنيم:


تئوري تلقين پذيري مفرط:


رابطه مستقيمي بين تلقين و هيپنوتيزم پذيري وجود داردهرچه شخص تلقين پذيرتر باشدسريعتر وكاملتر هيپنوز مي گردد.در حالت هيپنوز تمركز نسبت به تلقين يا مطلب خاصي زيادتر مي گرددودامنه توجه به تلقين يا كلمات هيپنوتيزور شديدتر مي گردد.


: تئوري طرد نسبي


طبق اين نظريه انسان داراي دو ضمير آگاه وناخود آگاه است. ذهن ناخوداگاه انسان قادر به استدلال استقرايي نيست وفقط به صورت قياسي به تفكر و نتيجه گيري مي پردازد. اين دو ذهن يا ضمير در هر شرايطي دركالبد فرد وجود دارد. در حالت هيپنوز ذهن خودآگاه مجبور به عقب نشيني مي گرددتا ذهن ناخود آگاه باپيشروي جانشين آن گردد. درنتيجه استدلال فرد درحالت هيپنوز قياسي است.


خواب مصنوعی (حالت هیپنوز)


خواب هیپنوز بوسیله هیپنوتیزم ایجاد می‌شود و در حالتی است که ذهن نقاد و پرخاشگر به کنار گذاشته شده و در این شرایط افکار و تلقینات لازم به سوژه داده می‌شود. یعنی آگاهی محدود شده سوژه به کمک هیپنوتیزم کننده اظهار می‌شود.


تعريف هيپنوتيزم از ديدگاه افراد مختلف:


ويليام .اس. كروجر هيپنوتيزم يك واقعيت پزشكي است.

پيررآل:هيپنوتيزم علمي است كه به وسيله آن شخصي كه موسوم به هيپنوتيزور است بتوانددرديگري به نام معلول يا سوژه خواب مصنوعي ايجاد كند.

ارنست نولر:هيپنوتيزم علمي است كه به وسيله آن وجدان طبيعي سوژه بر وجدان نهايي و فوق طبيعي تاثير مي گذارد اين خاصيت در جميع اشياء عالم وجودداردلكن كيفيت آن در شيئي به حسب استعداد او وماده فرق ميكند.

لغت نامه قوانين بلاك: هيپنوتيزم علمي است كه در درك ورفتار افراد به كمك دوعامل اثر ميگذارد.يكي استفاده از قوانين تلقين پذيري وديگري رسيدن به حالتي به نام خلسه هيپنوتيزمی.

دكتر هيلگارد: هيپنوز يك نوع گسست در هوشياري ميباشديانوعي خيالبافي معطوف به هدف است.

دكتر كاپلان:هيپنوز حالت يا شرايطي است كه شخص مي تواند به تلقينات مناسب پاسخ دهد اين حالت با تغييراتي درادراك حافظه و خلق فرد همراه است.

دكتر هربرت اشپيگل: دردامنه آگاهي بشري اگر حالت آگاهي معلولي در ميان يك خط قرار گرفته باشددر يك انتهاي اين خط حالت اغماء يا بيهوشي كامل ودر انتهاي ديگرش هيپنوز يا تمركز زياد قرار دارد.حالت خلسه يا ترانس يك باريكه يا نواراز حالت تمركز وتجمع وضع آگاهي وتوجه انساني مي باشد كه بسياري از محركات غير مرتبط محيطي را حذف مي كند.


تاريخچه هيپنوتيزم:

هر چند اطلاعات چنداني درباره نحوه كشف هينوتيزم توسط انسانهاي اوليه نداريم ولي شواهد ومدارك بدست آمده حاكي از كاربرد آن در زمانهاي گذشته است. اثر وقايع هيپنوتيزمي برروي لوحهاي سنگي مصرو نيز نوشته هاي قديمي و نقاشيهاي بدست آمده از ديواره غارها از زمانهاي بسيار گذشته ديده مي شود حتي در اولين فصل كتاب تورات نيزدر مورد خواب عميق(هيپنوتيزم) مطالبي بيان شده است. در ميان اقوام مختلف نيز اين حالت خلسه و جذبه در قالب مراسم گروهي ظاهر شده وپس از هزاران سال هنوز هم به همان صورت تكرار ميگردد.

تاريخ هيپنوتيزم نوين با فرانس آنتوان مسمر(1734-1815م)آغاز مي شود. وي معتقد بود پديده هاي هيپنوتيزمي وابسته به مغناطيس حيواني هستند.كه اين جريان مغناطيسي از بدن هيپنوتيزم كننده خارج شده ووارد بدن هيپنوتيزم شونده ميشود.بعدها روش وي در درمان بيماريها مسمريسم ناميده شد.

دكتر جيمز بريد اولين فردي بود كه لغت هيپنوتيزم به معناي خواب را براي اين حالت انتخاب كرد. وي ابتدا تصور ميكردكه عامل اصلي در هيپنوتيزم نگاه است ولي بعد متوجه شد كه هيپنوتيزم جز تلقين شفاهي هيپنوتيزور وتلقين پذيري هيپنوتيزم شونده چيز ديگري نيست. دكتر جيمز اسديل ودكتر اليوتسون از هيپنوتيزم جهت بيهوشي بيماران ونيز جراحيهاي كوچك وبزرگ استفاده نمودند.دكتر شاركو نيز از اين پديده دردرمان بيماران هيستريكي بهره جست.

درطول تاريخ هيپنوتيزم دانشمندان بزرگي مانند فرويد شاركو پاولف اريكسون وهيلگارد و... درخشيده وتحقيقات گسترده اي در اين زمينه انجام دادندتا اينكه در سال 1957 انجمن هيپنوتيزم باليني در آمريكا تشكيل شد.

امروزه از بسياري از جنبه هاي هيپنوتيزم درپزشكي, روانپزشكي و دندانپزشكي استفاده مي شود.پزشكي جديد معتقد است كه بيشتر از 80% بيماريهاو بسياري از ناتوانيها ناشي از استرس وبويژه انقباضات عضلاني هستند وبا ريلاكس كردن عضلات كه طبعاً با آرامش روحي همراه است ميتوان از بروز آنها پيشگيري نموده ويا آنها را درمان نمائيم.


پديده هاي هيپنوتيزمی:


با مطالعه دقيق پديده هاي هيپنوتيزمي مي توان به ماهيت ترانس يا خلسه پي برد.

در هيپنوز تغييراتي در فيزيولوژي بدن ايجاد مي شود ازجمله اين تغييرات:تغيير ريتم قلب،كاهش فشار خون و كاهش مقاومت عروق محيطي و نيز كاهش متابوليسم پايه است . درجه حرارت بدن، مقاومت الكتريكي پوست، تعداد و عمق تنفس كاهش مييابد . تلقينات هيپنوتيزمي در تون عضلات و ترشحات غدد درون ريز تغييراتي ايجاد مي كنند اين تغييرات اساس بعضي از پديده هاي جالب هيپنوتيزمي هستند كه باعث جذابيت هيپنوتيزم شده است و نيز پديده هايي كه باعث اثرات درماني مي شوند.

برخي از پديده هاي هيپنوتيزمي عبارتند از : حالت كاتالپسي يا جمود عضلاني ، تغييرات در حواس پنجگانه، بي حسي هيپنوتيزمي ، سومنامبوليسم، تغييرات قدرت حافظه و رجعت سني و قدرت تلقين پذيري فوق العاده و غيره.


تئوريها و مكانيسمهاي هيپنوتيزم:


هيپنو تيزم همواره به عنوا ن يك معما مطرح بوده وآن را به عنوان يكي از هفت شگفتي روانشناسي به حساب آورده اند وتا كنون دانشمندان بسياري را به ميدان مبارزه علمي براي كشف حقيقت خود طلبيده است و هر كسي بنا بر ديدگاه خود برداشتي از اين پديده و فرايند داشته است . اگرچه تا كنون زواياي علمي بسياري از پديده هاي هيپنوتيزمي كشف شده ولي هنوز هم تئوري جامع وگويايي براي توجيه تمام پديده هاي هيپنوتيزمي وجود ندارد . مكانيسمها ي نوروفيزيولوژي و سايكوفيزيولوژي در عين پيچيدگي و ابهامات زيادي كه در آنها وجود دارد تا كنون سر منشاء تعالي بسياري از زمينه هاي علمي جديد بوده است. در اينجا اشاره اي كوتاه به تئوريهاي مطرح شده در مورد هيپنوتيزم مي كنيم:

1:Hynosis as a conditioned process leading to sleep. پاولف ضمن بيان اين نظريه چنين مي گويدكه در هيپنوتيزم يكpartial sleep داريم و عميق تر كردن نواحي مهاري لوكاليزه شده روي كورتكس ايجاد درجات متفاوتي از هيپنوز مي كند.

2.:Theories based on changes in cerbral physiology تئوريهايي چون مهار سلولهاي گانگليوني مغز مهار يكسري از فانكشنهاي مغزي وتحريك گروهي ديگر شيفت CNS به سمت سيستم وازو موتورتمركز يا تجمع محركهاي مركزي واحاطه شدن آنها با نواحي مهاري

3.Hypnosis as a state of hypnosis

4.Atavistic theory or Immobilization theory

5deomotor activity and inhibition theory.

6.The dissociation theory

7.The role playing theory

8.Hyper suggestibility theory

9. ...

آنچه مسلم است اين است كه هيپنوتيزم بوسيله يك مكانيسم تنها قابل توصيف نيست وهر تئوري يك جنبه از آن را بيان ميكند . از جمله پديده هاي هيپنوتيزمي كه همواره محور بسياري از مطالعات علمي بوده است Hypnoanalgesia يا Hypnoanesthesiaمي باشد كه پيشرفتهاي شگفت آوري در اين تو صيف اين پديده ساده و شگفت اور ودرعين حال پيچيده و شگفت انگيز رخ داده است و از آن جمله ميتوان به نظريهNeodissociationهيلگارد اشاره كرد .هيپنوتيزم حتي از ديدگان نظريه كوانتوم نيز پنهان نمانده است و طرفداران اين نظريه نوين تلاش مي كنند تا به توجيه زواياي ناپيداي پديده هاي هيپنوتيزمي از ديدگاه خود بپردازند.


معرفی و شناخت پديده هيپنوتيزم:


تشريح علمی پديده هيپنوتيزم: در بررسی های تاريخی به پديده های برخورد می كنيم كه در هاله هايی از ابهام و تعابير درست و نادرست قرار گرفته است. اين هاله های ابهام انگيز شرايطی را باعث می شوند كه مرزهای واقعی اين پديده ها در هم شكسته و جايگاه واقعی آنها معرفی نگردد. علل به وجود آمدن اين شرايط ابهام انگيز عظمت برخی از اين پديده ها و جاذبيت آنها و عدم توانايی در فهم و شناخت كامل آنهاست. يكی از اين پديده ها هيپنوتيزم است. پديده هايی كه همواره مورد توجه عام و خاص و تعابير مختلف بوده است. عده ای اين پديده را نفوذ مغناطيسمی ، عده ای جادو، عده ای يك رابطه خاص درونی و روحی و عده ای يك رفلكس شرطی شده در قبال تلقينات خاص می دانند.


وقتی دكتر آنتون مسمر طبيب اتريشی در سال 1775 ميلادی پديده ای به نام "مانيه تيزم" كه امروزه آن را "هيپنوتيزم" می نامند را كشف كرد و اقعا" نمی دانست كه چه چيزی را كشف كرده است. حتی بسياری از علمای علاقمند به اين پديده نيز واقعا" نمی دانستند كه اين پديده چگونه بوجود می آيد. دكتر مسمر تصور می كرد راه جديدی را برای معالجه امراض روانی كشف كرده است.


ولی متوجه نبود كه پديده عظيمی را كشف كرده كه دهها راه ديگر از آن منشعب می شود و معالجه امراض يكی از آنهاست و دهها علم ديگر كه احيانا" هيچ ارتباطی با طبابت نيز در آن وجود دارد. هيپنوتيزم يك حالت روحی خاص شبيه به خواب آلودگی است. يك حالت سرشار از آرامش و بدور از تفكرات گوناگون. در حالت هيپنوتيزم تفكرات فرد صرفا" معطوف و متمركز بر صحبت های هيپنوتيزم كننده يا هيپنوتيزور می باشد. برخی از نظريه پردازان اعتقاد دارند كه در حالت عادی فرد دارای يك توجه تعميم يافته است و تقريبا" به بسياری از موضوعات اطراف خود توجه نسبی دارد و صرفا" متمركز به يك موضوع خاص نيست و اگر هم بخواهد به موضوع خاصی متمركز شود اين تمركز باعث قطع توجه كلی از موضوعات اطراف نمی شود. در حالت عادی فرد ضمن تمركز نسبی به يك موضوع خاص بطور اتوماتيك روی موضوعات و شرايط اطراف نيز توجه دارد. ولی در حالت هيپنوتيزم شرايطی در فرد ايجاد می شود كه می تواند روی يك موضوع يا موضوعات خاص تمركز بدهد و تقريبا" توجه نسبی به موضوعات و شرايط اطراف قطع شود.

در حالت هيپنوتيزم ذهن قادر خواهد شد صرفا" روی يك موضوع يا تعداد محدودی از موضوعات متمركز شود و توجه نسبی به محيط و اطراف تقريبا" قطع می شود. بدين ترتيب تمركزی كه فرد در حالت هيپنوتيزم می تواند داشته باشد قويتر از حالت عادی است. درحالت هيپنوتيزم تلقين پذيری فرد و قدرت تخيلات و تصوير سازی ذهن افزايش می يابد و هرچه درجه هيپنوتيزم عميق تر شود اين خصوصيات نيز قويتر می گردند. در همين راستا برخی از نظريه پردازان اعتقاد دارند كه هيپنوتيزم چيزی جز يك تمركز برتر نيست.


چند نظریه درباره هیپنوتیزم:


نظریه مغناطیس حیوانی:


دکتر آنتوان مسمر کاشف این نظریه و پیراوانش معتقدند که ، دلیل خواب هیپنوز ، پیدایش این حالت در شخص ، اثر نیرویی است که از دست‌ها و چشم‌های هیپنوتیزور خارج می‌شود. به عقیده مسمر کائنات را امواجی فرا گرفته که این امواج در انسان نیز به وفور یافت می‌شود و اگر این امواج از جسم انسانی به جسم انسانی دیگر وارد شود، می‌تواند بسیاری از امراض را درمان کند. وی که این امواج را مغناطیس حیوانی نامیده معتقد بود که وجود این امواج در همگان یکسان نیست و همه کس قادر نخواهد بود آن را مهار کرده و از آن استفاده نماید.

نظریه چشم دوختن به نقطه نورانی:


دکتر برید ، وین هولت و پیروانشان کاشف این نظریه بودند، آنها معتقد بودند که نگاه مستمر و یکنواخت بر شیی نورانی ، اعصاب چشم را خسته می‌کند و این عمل موجب کاهش فعالیت اعصاب مرکزی می‌گردد و در نتیجه شخص در حالت هیپنوز قرار می‌گیرد. برید بر این  

 

+ نوشته شده در  دوشنبه پنجم بهمن 1388ساعت 4:56 بعد از ظهر  توسط اسحاق حیدری  |